Rozmawiamy z Mariuszem Budrowskim – specjalistą i praktykiem zdrowego żywienia. Pomysłodawcą projektu Odmładzanie na surowo oraz Surowego Życia i Festiwalu Witariada – największego na świecie wydarzenia dla osób chcących żyć zgodnie z naturą. Współautorem książek, m.in. „Surowe zdrowie”, czy „Moje 90 dni”. Mariusz Budrowski wraz ze swoją partnerką, Agnieszką Juncewicz, angażuje się w wiele projektów, mających na celu rozpowszechnienie diety „raw” i sokoterapii jako recepty na zdrowie.

Czym jest zdrowe żywienie, jakie są zasady i czy dla każdego człowieka są takie same?

Pomijając kwestie wieku, wagi oraz płci, które wpływają na kwestie zapotrzebowania kalorycznego czy też właściwych dla nas pokarmów (jak na przykład stopniowe wprowadzanie pokarmów do diety małego dziecka) to TAK, każdy z nas potrzebuje dokładnie tego samego, czyli świeżego, żywego(!) jedzenia, które odżywi nasze ciało, pomoże mu się regenerować i dostarczy wystarczającej ilości energii. Pogląd, że każdy z nas ma inny organizm i potrzebuje czegoś innego (co często słyszymy od osób spożywających mięso, gdy tłumaczą się, że one bez mięsa zaraz by mdlały albo umierały) jest właściwie dosyć zabawny. Gdyby rzeczywiście tak było, badacze ewolucji mieliby nie lada zagwozdkę…

Istnieją oczywiście małe wyjątki pod kątem różnorodności naszych organizmów, które uwarunkowała właśnie ewolucja i nasza zdolność do adaptacji lub zanikania zdolności, które nie były nam na przestrzeni wieków potrzebne… I tak, na przykład niektóre narody azjatyckie posiadają specjalny gen, odpowiadający za efektywniejsze trawienie i przyswajanie wartości odżywczych z roślin (z soi na przykład), a z kolei gorzej radzą sobie z mlekiem, którego w ich kuchni po prostu na przestrzeni ostatnich wieków nie było. Ale to kwestia stuleci stosowania diety mięsno-jajecznej i genialności naszego organizmu, który gdyby się nie przystosował, dawno byśmy wyginęli i żadne z nas nie dożyłoby 30-tki. Co wcale nie znaczy, że jesteśmy w 100% już dostosowani i możemy jeść, co nam się żywnie podoba. W końcu niemal 100% chorób cywilizacyjnych to choroby dietozależne… O czymś to jednak świadczy…

Napisał Pan, że jedzenie postrzegamy obecnie jako nagrodę, pocieszenie, kartę przetargową, remedium na nudę, czy sposób na budowanie relacji. Jak zmienić to podejście, aby jeść, by żyć a nie budować życia wokół jedzenia?

Podstawą jest zdanie sobie sprawy z tego, że jemy po to, aby żyć, a nie żyjemy po to, żeby jeść. Jest to trudne, bo cywilizacja to w dużej mierze historia „spożywania”. Od Starożytnej Grecji i Rzymu po czasy dzisiejsze wszystko w naszych relacjach opiera się o ucztowanie – czy to mowa o spotkaniach biznesowych czy o spotkaniach rodzinnych. Nie mówię oczywiście o tym, żeby nagle przestać spotykać się ze znajomymi i rodziną. Co za problem jednak, aby mieć zawsze pod ręką zdrowe alternatywy dla paluszków, czipsów czy burgerów? Można też przecież zaprosić znajomych do siebie na specjalną zdrową posiadówkę z fantastycznym zdrowym jedzeniem. Wystarczy trochę inwencji twórczej, aby stworzyć pełnowartościowe potrawy, które nie obciążą układu pokarmowego, odżywią organizm i na dodatek będą ZDROWE.

Oczywiście wiele osób zmaga się z zaburzeniami odżywiania i ma bardzo niezdrową relację z jedzeniem. Tak jak Pani powiedziała, traktujemy często jedzenie jako nagrodę czy pocieszenie. To zdecydowanie temat do refleksji oraz przepracowania. Niektórzy będą wstanie zmienić swoją relację z jedzeniem samodzielnie, inni będą potrzebować do tego terapii i rozmów ze specjalistą. Wiele problemów tkwi w naszych głowach, jeśli nie większość, a zdecydowana przewaga problemów z jedzeniem to wynik traum czy też wychowania – czyli na przykład nawyków, które zostały nam wpojone w dzieciństwie.

Inna kwestia to uzależnienie od cukru, które sprawia, że spożywamy duże ilości produktów wysokowęglowodanowych i przetworzonych, ale i węglowodanów niezdrowych w postaci jedzenia mącznego czy słodyczy. Może to powodować napady objadania się i wcale nie musi świadczyć o tym, że cierpimy np. na żarłoczność psychiczną. Może być to wyłącznie samonapędzający się problem z wyrzutami insuliny: jemy więcej bo insulina jest na wysokim poziomie (co powoduje ciągły głód), utrzymujemy jej wysoki poziom, jedząc więcej tego, czego nie powinniśmy. Tutaj rozwiązanie jest stosunkowo proste – natychmiastowa zmiana odżywiania na warzywno-owocowe w formie surowej. Warto zrobić to przynajmniej na kilka dni, aby ustabilizować poziom insuliny i uspokoić organizm. Potrzebujemy więcej niż kilku dni, aby zbudować w sobie nawyk, ale niski poziom insuliny zdecydowanie pomoże odzyskać spokój i umiejętność logicznego myślenia, która znika w momencie napadu. Jest to trudne, ale różnicę czuć już po kilkunastu godzinach, a wówczas łatwiej zaplanować kolejne kroki.

Ciągle słyszymy o sposobach na odchudzanie, nowych dietach. Czy jesteśmy bardziej skłonni do czasowej diety czy zmiany stylu życia, odżywiania na stałe?

Jako ludzie oczywiście lubimy iść na łatwiznę – tak jesteśmy zbudowani! Dlatego zamiast całkowicie zmienić styl życia i obserwować powolne, ale stałe zmiany, wolimy radykalną dietę przez kilka tygodni, bo bikini, bo ślub, bo impreza… A potem wracamy do starych przyzwyczajeń i tyjemy, chorujemy, czujemy się jeszcze gorzej niż wcześniej… To oczywiście błędne koło, ale tak urządziła nas ewolucja (potocznie rzecz ujmując), że nastawieni jesteśmy na szybkie osiąganie celu i szybko wracamy do starych przyzwyczajeń, wygodnych oraz bezpiecznych i nie wymagających od nas wysiłku – nie lubimy zmian, nawet jeśli to zmiany na lepsze!

Proszę opowiedzieć o Pana projekcie „Odmładzanie na surowo”, jaki jest cel i grupa, do której jest skierowany?

Projekt Odmładzanie na surowo powstał, aby szerzyć wiedzę na temat zdrowia, którą zdobywaliśmy czytając, książki, oglądając filmy, studiując badania oraz przede wszystkim praktykując na sobie. Naszym celem jest dotarcie do jak największej liczby osób z przesłaniem na temat najlepszej drogi do zdrowia dla absolutnie każdego z nas, którą jest roślinne jedzenie spożywane w postaci w jak najmniejszym stopniu przetworzonej. A trafić chcemy do jak najszerszej grupy osób. Nie ma dla nas znaczenia, czy oglądają nas weganie czy osoby, które pozostają na co dzień na diecie określanej mianem „tradycyjnej”. Chcemy zachęcać do podejmowania zmian. Cieszy nas każdy feedback ze strony obserwujących nas osób, które dzięki nam zmieniają swoje życie na lepsze i zdrowieją z przewlekłych chorób, które męczyły je od lat, w wyniku udoskonalenia swojej diety zgodnie naszymi radami.

Prowadzimy kanał na Youtube oraz Facebooka i Instagrama. Projekt Odmładzanie na surowo jest również organizatorem eventów takich jak Surowe Życie czy Witariada, a także cyklicznych wydarzeń, które odbywają się w sieci, takich jak „Moje 90 dni”, które trwa właśnie w tej chwili i skupia wokół siebie tysiące aktywnych użytkowników.

Jedzenie ma wpływ na nasze ciało, ale oddziałuje także na nastrój. Czy zła dieta może prowadzić na przykład do depresji? Czy to możliwe?

Jako że nie jestem lekarzem psychiatrą, nie chcę wypowiadać się w kwestii tego, co może a co nie może być określane jako depresja w sensie klinicznym. Na pewno jednak zła dieta prowadzić może do wszystkich objawów typowych dla depresji. Na przykład brak odpowiedniej ilości witaminy D3 w organizmie często prowadzi do senności, niechęci do działania i apatii, nie mówiąc już o negatywnych objawach typowo somatycznych. Często mylimy zwykły niedobór tej niezwykle ważnej dla nas witaminy właśnie z epizodami depresyjnymi. Zwykle jest tak, że lekarze w pierwszej kolejności, zanim przepiszą pacjentowi leki psychotropowe czy też skierują na innego rodzaju leczenie, doradzają pacjentom badanie krwi. A na pewno powinno być do działanie standardowe. Wiele objawów depresji mija po załączeniu suplementacji czy zmianie diety na bogatą w ten właśnie składnik. Witamina D3 to jednak nie wszystko… Wpływ na nasz nastrój ma większość niedoborów np.: żelaza, potasu, B12 i innych.

Obniżony nastrój powoduje również cukier i kawa. Oba te produkty to stymulatory naszego samopoczucia, które potrafią wznieść nas na wyżyny optymizmu, ale… to efekt zawsze nietrwały. Dodatkowo zarówno kawa jak i cukier uzależniają nas od siebie, wpędzając w błędne koło. Zaczyna się od spadku nastroju, który poprawiamy kawą i pączkiem, nadchodzi chwilowe zadowolenie i energia, które po pewnym czasie zastępowane są kolejnym spadkiem energii, wywołanym spadkiem cukru we krwi… i tak w kółko – uzależniająco i bardzo niezdrowo!

Najważniejsze, co warto wiedzieć, to fakt, że nasze komórki potrzebują paliwa – trochę jak w pojazdach napędzanych na olej czy benzynę. Jeśli paliwo jest kiepskiej jakości to nasz silnik i inne wihajstry pod maską również będą nam rzęzić, źle działać i szwankować. Z kolei jeśli paliwa jest za mało, nigdzie nie dojedziemy. Jednym z takich wihajstrów w naszym ciele jest mózg, który musi być dożywiony, aby po prostu nam się „chciało”.

Jakie warzywa, produkty mogą pomóc w obniżonym nastroju?

Na szybkie dożywienie organizmu proponuję zawsze sokowanie, czyli wyciskanie na świeżo soków z warzyw. Najlepsza mieszanka to sok z buraka, papryka, jarmuż, natka pietruszki, marchewka i jabłko – nektar życia po prostu, którego cudowne działanie poczujemy od razu. Pomaga również codzienne picie soku z selera. W praktyce seler nie jest nawet warzywem tylko ziołem – nie tylko odżywia, ale i oczyszcza organizm z toksyn! Poza tym sałatki, sałatki i jeszcze raz sałatki. I nie mam tu wcale na myśli nudnej sałaty z ogórkiem i pomidorem. Naprawdę możemy puścić wodze fantazji. Dodajmy do miski mieszankę sałat, pomidorki koktajlowe i ogórka, a poza tym składniki takie jak: pomidory suszone, paprykę żółtą i czerwoną, szczypiorek, natkę pietruszki i koperek, cukinię, brokuła, tofu lub fasolkę, awokado, pestki oraz kiełki różnego rodzaju. Całość podlejmy dobrym, tłoczonym na zimno olejem roślinnym, doprawmy do smaku i zajadajmy!

Co poleci Pan osobom, które mają kłopoty z koncentracją? Znużonym i sennym teraz, wczesną wiosną?

Przede wszystkim zerwanie raz na zawsze z kawą – to zupełnie niepotrzebny nam stymulator! Jeśli chcemy się obudzić, wypijmy z rana sok świeżo wyciskany z marchewki i jabłka. Kłopoty z koncentracją natomiast pożegnamy wspierając nasz mózg zdrowymi tłuszczami i rezygnując z białego cukru. Słodycze zastąpmy zatem na przykład masłem orzechowym gęsto rozsmarowanym na bananie…

Jeśli natomiast jesteśmy gotowi na bardziej radykalne rozwiązania, zdecydujmy się na post warzywno-owocowy, wodny lub oparty na świeżo wyciskanych sokach. Nawet kilka dni dostarczy nam mnóstwo energii! Pamiętajmy tylko o odpowiednim przygotowaniu oraz przeprowadzeniu takiego postu. Najważniejsze to podejść do tematu odpowiedzialne. Odpowiednie wsparcie oczywiście można bez problemu uzyskać w społeczności Odmładzanie na surowo.

Jakie są Pana zdaniem korzyści diety wegetariańskiej? Jak ją stosować mądrze, by nie mieć niedoborów? Myślę, że to główna obawa osób, które słyszą o rezygnacji ze spożywania mięsa.

Obawy zwykle wynikają z powszechnie głoszonych przez przemysł spożywczy półprawd i kłamstw. Przecież wielkim producentom żywności nie zależy, żebyśmy byli zdrowi, tylko żeby ich produkty się sprzedawały. Przemysł mięsny jest natomiast najbardziej dochodowym przemysłem spożywczym na świecie, a zaraz po nim plasuje się przemysł nabiałowy. Ustępują one miejsca chyba jedynie farmaceutyce… Nie chcę wysuwać za daleko idących wniosków, ale w pewnym sensie daje to co nieco do myślenia w temacie ciągów przyczynowo-skutkowych, jakimi rządzi się czasami nasze życie… Nie słuchajmy zatem haseł marketingowych typu: „Pij mleko, będziesz wielki”. To tylko marketing, do tego szkodliwy!

Co do niedoborów… mamy je niezależnie od tego czy jemy mięso czy nie. Dlaczego? Ponieważ niezależnie od tego, czy jesteśmy wegetarianami, weganami, fleksiwegetarianami, czy też żywimy się samym mięsem, jajkami i mlekiem, możemy cierpieć z powodu niedoborów. To nie nazwa naszej diety determinuje nasze samopoczucie, ale dobór produktów, które wkładamy do koszyka.

Możemy być zatem wegetarianami z anemią, ponieważ żywimy się wege fastfoodami. Możemy też jeść okazyjnie mięso, a czuć się wspaniale, bo większość produktów na naszym talerzu to sałatki warzywne i owocowe. Wszystko zależy od tego, jak zróżnicowana i zbilansowana jest nasza dieta. Na początek wystarczy systematyczne zwiększanie ilości świeżych warzyw i owoców na talerzu. Kolejnym krokiem jest wyrzucenie z codziennej diety cukru i nabiału oraz ograniczenie ilości spożywanego mięsa. Mimo powszechnie panującej opinii nie są to produkty odżywcze, a wręcz utrudniają pobieranie wartości odżywczych z innych pokarmów poprzez zakwaszanie naszego organizmu i spowalnianie przemiany materii.

Co jest drogą do długowieczności w dobrym zdrowiu i energii? Jest Pan współautorem książek, które podejmują ten temat. Mam na myśli jedną z nich „Zdrowie na surowo”.

Tak jak mówiłem już wcześniej – dieta roślinna z przewagą pożywienia surowego. I taką właśnie dietę promujemy i staramy się do niej przekonywać innych, między innymi poprzez nasze publikacje: „Moje 90 dni”, „Surowe Zdrowie” czy „Na surowo”. Stworzyliśmy również rodzaj książeczki edukacyjnej dla dzieci „Wierszykowo na surowo”, która w formie typowej książki dla najmłodszych, uczy, jakie produkty są dla nas najlepsze.

Czy obserwuje Pan wpływ epidemii koronawirusa na nawyki żywieniowe Polaków?

Nie mogę mówić oczywiście za ogół społeczeństwa. Mogę jednak podzielić się trendami, które obserwuję wśród społeczności Odmładzania na surowo. A zmiana podejścia do jedzenia jest dosyć znacząca. Ludzie zdecydowanie przestali pokładać wszelkie nadzieje na zdrowe życie w szczepionkach, które w rzeczywistości albo nie działają albo nieznacznie odkładają chorobę na później (przypominam, że mowa o tej konkretnej szczepionce na Covid-19)… Zaczęliśmy z tego powodu zwracać większą uwagę na naturalną odporność, którą możemy budować poprzez codzienne wybory żywieniowe. I dopiero ten sposób gwarantuje nam zdrowie, bo nasz organizm zamiast ledwo radzić sobie z objawami ciężkiej choroby, nie pozwala po prostu rozprzestrzeniać się wirusom i bakteriom po naszym ciele.

Z drugiej strony pandemia na pewno wpłynęła na nasze podejście do czystości rąk oraz owoców i warzyw. Popularne stały się nagle ozonatory, których używanie my polecamy od lat. To zatem raczej dobre zmiany

Dziękuję za rozmowę

Małgorzata Jakubów